Arheo-astronomija

Astronomija je drevna nauka i svakim danom sve više i više dobijamo dokaze o visoko razvijenom razumevanju ove nauke od strane praistorijskih plemena. Povezujući položaje nebeskih tela sa uticajima na naše živote, kao što su godišnja doba, poplave, suše, ratovi i ostali bitni događaji, rane kulture su ih proglasile duhovima, bogovima ili božanskim glasnicima. Ono što je vrlo interesantno su takozvani praistorijski astronomski lokaliteti. Još uvek nije jasno zbog čega je ogromno kamenje, takozvani megaliti, raspoređeno na više pozicija naročito na teritoriji zapadne Evrope. Čudna je činjenica kako su ovoliki kameni blokovi uopšte premeštani, a zatim je ogromna nepoznanica zbog čega je egzaktna pozicija Sunca u doba solisticijuma bila toliko krucijalno važna nekom nerazvijenom plemenu da su podigli ceo gigantski kameni sistem ne bi li precizno pratili ovu pojavu, kao što je upravo slučaj svetski čuvenog Sounhendža u Engleskoj. Astronomija i uz nju astrologija, kao jedna nauka, su bile izuzetno važne, samo što je još uvek nepojmljivo i zbog čega u tako izraženoj meri.

Kraj dvadesetog veka označio je pravi prodor na polju takozvane arheo-astronomije, jer su tada otkriveni mnogobrojni lokaliteti iz neolita i bronzanog doba. Na mnogim mestima u Africi i Evropi pronađene su kosti koje datiraju od pre 37 000 godina i na kojima su urezane mesečeve mene. U Škotskoj je 2004. počelo areheološko otkopavanje koje je rezultiralo pronalaskom takozvanog Varen-Fildovog kalendara, koji se trenutno tretira kao najstariji kalendar na planeti zato što je utvrđeno da datira iz doba mezolita, od pre 10 000 godina. Ovaj kalendar je sistem od 12 udubljenja koji su poređani tačno kako bi imitirali mesečeve mene. U isto vreme ceo sistem se poravnava sa Suncem u doba zimskog solisticijuma, i na ovaj način koordinira lunarne cikluse sa solarnom godinom. I tokom celih 6000 godina ovaj sada spomenik bio je održavan i periodično menjan da bi ostao u tačan u toku promena solarno-lunarnih ciklusa. A zatim je poslednjih 4000 godina potpuno napušten.

Iz bronzanog doba ostao nam je Nebra nebeski disk, pronađen na teritoriji Nemačke i datiran da je star oko 3600 godina. Ima 2,2 kilograma i u pitanju je bronzani disk koji je patinirao u zeleno-plavu boju, sa umetnutim zlatnim simbolima. Ovaj disk su zapravo prvo ukradali takozvani arheološki lopovi 1999. godine, a zatim je otkriven nekoliko godina kasnije u Švajcarskoj prilikom pokušaja prodaje, i proglašen je za jedno od najpekstakularnijih otkrića dvadesetog veka. Zlatni delovi su prikazivali pun Mesec, zatim Mesec u fazi rasta od 4 do 5 dana i skup zvezda iz sazvežđa Plejada, što je najraniji prikaz nebeskih fenomena. Ovaj kalendar je imao deo u koji se umeće zlatni deo svakih dve do tri godine kako bi ostao sinhronizovan sa solarnom godinom. Ovakav sistem sinhronizacije je poznat iz doba Vavilona, što je hiljadu godina kasnije u odnosu na Nebra kalendar.

Pored ovih značajnih otkrića poslednje decenije arheoloških iskopavanja donele su nam i otkriće takozvane bronzane opservatorije na lokalitetu Kokino u Makedoniji koja se sastojala od pažljivo obeleženih mesta sa kojih su se posmatrale Mesečeve i Sunčeve godišnje faze, kao i mnogih drugih lokaliteta u Švajcarskoj, Nemačkoj i Francuskoj. Pitanje na koje još uvek čekamo odgovor je upravo – zašto je ovo bilo važno kulturama koje danas još uvek smatramo tehnološki nerazvijenim.